Chazia Mourali column
Contact CV english Schrijven Chazia Mourali Homepagina

Vormgeving: Forsrood   

www.forsrood.com www.webmar.nl

HOME

Foto Chazia: Jan van Galen

Realisatie & onderhoud: Webmar

Presenteren

SOURCE OF INSPIRATION

Schitterend thema koos het Holland Dance festival dit jaar!Kunstenaars trekken altijd zo'n leuke interessante frons in hun voorhoofd als ze over hun bronnen van inspiratie spreken en publiek zwijmelt bewonderend als ze dan naar hen luisteren. Als het gaat om de rol van inspiratie in het scheppingsproces, heb je verschillende scholen. De romantische benadering spreekt natuurlijk het meest tot onze verbeelding. Romantici zien inspiratie als een bijna goddelijk dictaat. Een ondefinieerbaar 'iets' , vanuit de hoogte, of nog liever, de diepte, leidt de kunstenaar. Deze beschikt nauwelijks over de wilsvrijheid om aan die drang te ontkomen. De opgewekte variant van deze visie hoorde ik ooit van Renate Dorrestein. Zij vertelde me dat verhalen zomaar in de lucht zweven. De schrijver hoeft als het ware maar een vlindernetje op te houden om ze te vangen. Een sprookjesachtig beeld. De treurige variant vormde het  thema  van de film Black Swan. Een jonge ballerina is de volmaakte witte zwaan voor Tsjaikovski's Zwanenmeer, maar haar choreograaf acht haar te weinig gepassioneerd om de boosaardige zwarte zwaan te kunnen dansen. In een obsessief verlangen de glansrol toch te bemachtigen,  daalt de danseres af in de duisternis van haar eigen ziel en van de nachtelijke stad. Haar wanhopige experimenten met mannen en drugs eindigen in psychoses, zelfverminking en een iets te overtuigende vertolking van de stervende zwaan aan het einde van de voorstelling.  Al ziet ze veren uit haar huid groeien, haar laatste woorden klinken gelukkig: 'I felt it. Perfect. It was perfect.' Dit beeld van de klassieke danswereld was goed voor tientallen miljoenen dollers, 5 oscarnominaties en het gouden beeldje voor actrice Nathalie Portman. Zo willen wij kunstenaars zien: met compromisloze overgave, bereid om te verzuipen in de bronnen van hun inspiratie.

De poetes maudits van de 19e eeuw: Rimbaud, Verlaine en Baudelaire etaleerden zichzelf graag als overgevoelige wezens die elegant onder hun artisticiteit leden. En nog steeds smult het publiek van de levensverhalen van Callas, Mozart, of Wagner, wiens mythologische personages altijd een vader misten. Net als hijzelf. Na de dood van Amy Winehouse publiceerden alle kranten lijsten van grote artiesten die ook aan een tragisch einde kwamen op hun 27e. De burger wil excessen op het podium en sereniteit in het eigen leven, schreef een criticus ooit. Ja, wat voelen we ons verstandig en evenwichtig als we ons spiegelen aan deze grootheden. Nee hoor, zoveel roem en geestesziekte hoeven wij niet!
Er is ook een meer nuchtere kijk op inspiratie. Ooit vroeg ik modeontwerper Mart Visser hoe hij toch op de ideeen komt voor twee haute couture collecties per jaar. Hij vertelde hoe hem op de academie was geleerd dat alles bron van inspiratie kan zijn. Zijn docent hield ooit een half glaasje kraanwater in de lucht. Als je er de eigenschappen van ontleedde: vloeibaar, koel, transparant... kon je die op je eigen wijze vertalen naar naar stoffen, vormen en vrouwen.
Componist Louis Andriessen gaat uit van de mathematische benadering van de muziek. Hij is allergisch voor alles wat zweemt naar vals sentiment. Artiesten die hun emoties van de daken schreeuwen, vertrouwt hij voor geen cent. Tellen, patronen uitwerken, bijvoorbeeld de vorm van een kathedraal, daar gaat om. En de discipline om iedere dag op hetzelfde tijdstip achter de piano te gaan zitten, te eten en te rusten. Reinbert de Leeuw vertrouwde me tijdens een researchgesprek toe dat zijn goede vriend waarschijnlijk zo vasthield aan die strengheid uit zelfbescherming. Wat was ik opgelucht: Louis is dus toch kwetsbaar! Zo zeer zelfs, dat hij het verbergt onder Spartaanse zelfbeheersing. Mijn verlangen naar romantiek was verzadigd.

In een interview met Hugo Claus heb ik jaren geleden zitten vissen hoe persoonlijke herinneringen veranderden in literaire teksten. De meester reageerde geirriteerd: 'Laatst wilde een journalist ook zo tot me doordringen. Toen heb ik hem verzocht om dat penetreren ergens anders gaan doen." Maar ik bleef zeuren en uiteindelijk onthulde hij dat het verraad in de novelle 'Het laatste bed' was gebaseerd op het klikken waartoe hij ooit op de Franstalige nonnenschool werd gedwongen. Wie er een woord Vlaams sprak, moest een groot bord met schuldbekentenis om zijn nek dragen. Daar kon je alleen vanaf komen als je een andere leerling aan gaf. Maar hij zei onmiddellijk dat het  in de letteren niet gaat om het emotioneel verwerken van een dergelijke ervaring, maar om de bijna ambachtelijke stylering ervan op papier.

Heel anders denkt de hoofdpersoon in het boek IM van Connie Palmen. Connie en haar Ischa maken op een dag ruzie om een jeugdherinnering van Connie aan haar broer. Ischa heeft de gebeurtenis namelijk verwerkt tot een Dikke Man column en Connie voelt zich bestolen. De inspiratiebron, de ervaring, wordt dus gelijk gesteld aan de creatie zelf. Ischa meent dat zij deze herinnering later best nog eens kan gebruiken. Mij lijkt dat een logische conclusie. Verhalen uit de Bijbel of de Griekse mythologie worden per slot van rekening eindeloos gerecycled. En ieder kunstwerk dat uit deze bronnen put, drukt weer iets anders uit. Tussen bron van inspiratie en kunstwerk staan noeste arbeid, ervaring, vakmanschap, en meedogenloos schrappen en weglaten.
Zoals danser Tim Persent zegt: Ik breng lange uren door in de studio: trainen, oefenen,  ideeen van de choreograaf uitwerken... Het is een traag proces met eindeloze herhalingen. En sommige van deze investeringen in  tijd en energie leiden niet eens tot een voorstelling. Het is allemaal zo praktisch, dat er vaak geen inspiratie aan te pas komt. Ik probeer gewoon oprecht en met heel veel plezier te werken. Terwijl ik bezig ben, tracht ik over mijn eigen grenzen heen te gaan. Natuurlijk voed ik mijzelf met elementen uit de buitenwereld: gezongen muziek, een goede wijn, kinderen, het nieuws (de inauguratie van Nelson Mandela maakte zoveel indruk op me), een beeld van Brancusi, Rothko, Bridget Riley, andere dansers, docenten, de natuur... Ik kan niet precies uitleggen hoe het werkt. Maar een ding weet ik zeker: als ik ga zitten wachten tot de inspiratie uit de hemel op me neerdaalt, zal er van dansen bitter weinig komen...
Prachtig gezegd en grote kunstenaars zijn degenen die in staat zijn de frisheid van hun eerste verwondering, van die basale emotie terug te toveren op de planken. Ondanks al die uren saaie inspanning zonder publiek. Theatermakers vinden hun bronnen van inspiratie overal. Hoe deze geheime schatten het publiek uiteindelijk bereiken, blijft pure magie. Het Holland Dance Festival wordt dit jaar dan ook indrukwekkender dan ooit. Ik wens u heel veel plezier!

Chazia Mourali

Deze column verscheen in: Magazine Holland Dance Festival 2012.


Chazia’s columns

Vorige pagina